ไม้ล้มลุก (Herb)

ข้อมูลทั่วไป

     พืชสมุนไพรเป็นทรัพยากรที่มีอยู่ในประเทศมากกว่าครึ่งหนึ่งของพืชสมุนไพรที่นำมาใช้ ได้มาจากธรรมชาติ ดังนั้นในการพัฒนาสมุนไพร ด้านหนึ่งที่จะขาดเสียไม่ได้ก็คือ ต้องมีการนำสมุนไพรมาปลูก ปลูกอย่างถูกวิธี ดูแลรักษาให้มีปริมาณและคุณภาพที่ดี เพื่อสามารถนำมาเป็นยารักษาโรคที่มีสรรพคุณดีตามต้องการ ในการปลูกพืชสมุนไพรมีข้อควรคำนึงคือ ทำอย่างไรให้ได้สมุนไพรที่มีสารออกฤทธิ์หรือตัวยาที่สูงสุดและมีความปลอดภัยต่อผู้บริโภค กระบวนการผลิตสมุนไพรอย่างถูกต้องเหมาะสม จึงต้องให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับการหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี และการรักษาสุขอนามัยในแปลงปลูกและการปฏิบัติการต่าง ๆ ด้วย

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้ล้มลุก มีลำต้นเป็นไม้เนื้ออ่อนไม่มีเนื้อไม้ หรือมีเนื้อไม้เล็กน้อยบริเวณโคนต้น แบ่งออกได้เป็น 3 ประเภท คือ
1. ไม้ล้มลุกปีเดียว (annual herb) เป็นพืชอายุไม่เกิน 1 ปี เมื่อออกดอกออกผลแล้วจะตาย เช่น ดาวเรือง บานชื่น หงอนไก่ ทานตะวัน
2. ไม้ล้มลุกข้ามปี (biennial herb) เป็นพืชที่มีอายุ 2 ปี โดยปีแรกจะเจริญเติบโตทางลำต้นและใบ แล้วออกดอกออกผลในปีที่ 2 จึงจะตาย เช่น กล้วยประดับ ผักกาดแดง
3. ไม้ล้มลุกหลายปี (perennial herb) เป็นพืชล้มลุกที่มีอายุมากกว่า 2 ปี และออกดอกออกผลทุกปี เช่น บัว บานเช้า พลับพลึง พุทธรักษา

การขยายพันธุ์

     ควรเลือกชนิดที่เหมาะกับพื้นที่บริเวณบ้าง หากมีพื้นที่แคบไม่ควรเลือกชนิดที่มีเถาเลื้อยขนาดใหญ่และโตเร็ว เช่น หิรัญญิการ์ การเวก ซ้องแมว รางจืด สร้อยอินทนิล ดาวประดับ ใบระบาด หากปลูกเลี้ยงควรได้รับแสงแดดตลอดวันและทำซุ้มหรือรั้วที่แข็งแรงให้เลื้อยพัน กรณีที่มีแนวรั้วไม่ใหญ่นัก ควรเลือกชนิดที่เถาเล็กอย่าง พวงชมพู บานบุรี จันทร์กระจ่างฟ้า พวงนาก พวงแก้วมณี ผักบุ้งรั้ว มอร์นิ่งกลอรี่ หรือเป็นพืชกินได้อย่างอัญชัน ดอกขจร ถั่วพู ตำลึง แต่ถ้าพื้นที่เล็กและได้รับแสงน้อย ก็เลือกปลูกไม้ใบพวกพลูด่าง ฟิโลเดนดรอน หรือดีปลีก็ได้